სიკვდილი ბუნების კანონია თუ პრობლემა, რომლის გადაჭრასაც ერთ დღეს შევძლებთ?

ადამიანის ორგანიზმი მუდმივად აღადგენს საკუთარ თავს. უჯრედები იყოფა, დაზიანებული მოლეკულები იცვლება, ქსოვილები კი სხვადასხვა ხარისხით ახერხებს აღდგენას. მაგრამ დროთა განმავლობაში ამ სისტემებში ცვლილებები გროვდება. დნმ ზიანდება, უჯრედების მუშაობა იცვლება, ზოგი უჯრედი კარგავს ნორმალურად ფუნქციონირების უნარს, ხოლო ორგანიზმის აღდგენის მექანიზმები თანდათან ნაკლებად ეფექტიანი ხდება.

დაბერება ერთი კონკრეტული პროცესის შედეგი არ არის. ის მრავალი ბიოლოგიური მექანიზმის ურთიერთქმედებით ვითარდება. სწორედ ამიტომ, მეცნიერებისთვის რთულია ისეთი მეთოდის შექმნა, რომელიც ამ პროცესს მთლიანად შეაჩერებს.

აშშ-ის დაბერების ეროვნული ინსტიტუტის მკვლევრები სწავლობენ დაბერების მოლეკულურ და უჯრედულ მექანიზმებს, რათა უკეთ გაიგონ, რატომ იცვლება ორგანიზმის ფუნქციონირება ასაკთან ერთად და როგორ შეიძლება ასაკთან დაკავშირებული პრობლემების შემცირება.

წარსულში დაბერება ხშირად განიხილებოდა პროცესად, რომლის თავიდან აცილებაც შეუძლებელი იყო და რომლის შედეგებთან შეგუებაც ადამიანს მხოლოდ შეეძლო. დღეს კი მკვლევრები სწავლობენ, შესაძლებელია თუ არა მისი ზოგიერთი მექანიზმის შენელება ან შეცვლა.

ერთ-ერთი მიმართულებაა ე.წ. დაბერებული უჯრედების შესწავლა. ეს უჯრედები გაყოფას წყვეტს, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში ორგანიზმში რჩება და ისეთ ნივთიერებებს გამოყოფს, რომლებმაც შეიძლება ანთებასა და ქსოვილების დაზიანებას შეუწყოს ხელი. მეცნიერები იკვლევენ საშუალებებს, რომლებსაც ასეთი უჯრედების შერჩევითად მოცილება ან მათი მავნე ზემოქმედების შემცირება შეუძლია.

ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა გარკვეული იმედისმომცემი შედეგები აჩვენა. ადამიანებში კი ამ მიმართულების მკურნალობის მეთოდების ეფექტიანობისა და უსაფრთხოების დასადასტურებლად დამატებითი კვლევებია საჭირო.

ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: მეცნიერებმა დაბერების პროცესზე ზემოქმედების რამდენიმე შესაძლო გზა აღმოაჩინეს, მაგრამ ჯერ არ დაუმტკიცებიათ, რომ რომელიმე მათგანი ადამიანს განუსაზღვრელი ვადით სიცოცხლის საშუალებას მისცემს.

არა აუცილებლად.

ადამიანი მხოლოდ სიბერის გამო არ კვდება. სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს ტრავმამ, ინფექციამ, ორგანოების მწვავე დაზიანებამ და სხვა უამრავმა მიზეზმა. დაბერების შენელებამ შესაძლოა ზოგიერთი რისკი შეამციროს, მაგრამ ყველა შესაძლო მიზეზს ვერ გააქრობს.

ამიტომ საჭიროა ორი მიზნის ერთმანეთისგან გამიჯვნა: სიცოცხლის გახანგრძლივება და სიკვდილის სრულად თავიდან აცილება.

პირველი მიზანი მეცნიერებისთვის რეალური კვლევის მიმართულებაა. მეორე კი გაცილებით რთული საკითხია, რომელზეც ამჟამად სარწმუნო პასუხი არ გვაქვს.

შესაძლოა, მომავალში ადამიანებმა შეძლონ გაცილებით დიდხანს ცხოვრება ისე, რომ სიბერისთვის დამახასიათებელი დაავადებები გვიან განუვითარდეთ. მაგრამ არ არსებობს მტკიცებულება, რომ მეცნიერება ოდესმე შეძლებს ადამიანის სიკვდილის ყველა შესაძლო მიზეზის აღმოფხვრას ან სიცოცხლის უსასრულოდ გაგრძელებას.

და მაინც, ეს შესაძლებლობა ერთ საინტერესო კითხვას აჩენს: თუ სიკვდილის თავიდან აცილება სრულად ვერ შევძელით, მაგრამ შეგვიძლია მისი მოახლოების პროცესის შენელება, სად გადის ზღვარი მკურნალობასა და ადამიანის ბუნების შეცვლის მცდელობას შორის?

დავუშვათ, მეცნიერებამ შექმნა მეთოდი, რომელიც ადამიანს ჯანმრთელი ცხოვრების დამატებით რამდენიმე ათწლეულს აძლევს. თავდაპირველად ის ძვირი იქნება და მხოლოდ მცირე ნაწილისთვის იქნება ხელმისაწვდომი.

ამ შემთხვევაში გაჩნდება უთანასწორობის ახალი ფორმა: ზოგიერთ ადამიანს არა მხოლოდ მეტი ქონება და შესაძლებლობა ექნება, არამედ გაცილებით მეტი დროც.

ეს მხოლოდ სამეცნიერო საკითხი აღარ იქნება. გახანგრძლივებული სიცოცხლე გავლენას მოახდენს ჯანდაცვაზე, პენსიებზე, დასაქმებაზე, ოჯახურ ურთიერთობებზე, რესურსების განაწილებასა და თაობებს შორის ძალაუფლების ბალანსზე.

ამასთან, ჩნდება მეორე მხარეც. თუ მომავალში შესაძლებელი გახდება სიბერით გამოწვეული ტანჯვის შემცირება, რატომ უნდა ვთქვათ უარი ამ შესაძლებლობაზე მხოლოდ იმიტომ, რომ ის ბუნებრივ პროცესს ცვლის? მედიცინა უკვე დიდი ხანია ერევა ბუნებრივ პროცესებში: ვმკურნალობთ ინფექციებს, ვაკეთებთ ორგანოების გადანერგვას და ვცდილობთ დაავადებების თავიდან აცილებას.

ბუნებრივობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ რაღაც სასურველი ან ხელშეუხებელია. მაგრამ ტექნოლოგიური შესაძლებლობა არც იმას ნიშნავს, რომ მისი გამოყენება ყოველთვის სამართლიანი იქნება.

აქ მეცნიერება ფილოსოფიას უთმობს ადგილს.

თუ ადამიანი არასდროს დაბერდებოდა, ექნებოდა თუ არა მის ცხოვრებას დღევანდელი მნიშვნელობა? სიკვდილის გარდაუვალობა გავლენას ახდენს ჩვენს გადაწყვეტილებებზე: ვირჩევთ, რაში დავხარჯოთ დრო, ვისთან დავამყაროთ ურთიერთობა და რა მიზნებს მივუძღვნათ ცხოვრება.

ზოგისთვის სიცოცხლის სასრულობა მის ღირებულებას აძლიერებს. სხვებისთვის კი სიკვდილი აუტანელი დანაკარგია, რომლის თავიდან აცილების მცდელობაც სრულიად გამართლებულია.

თუმცა, ამ დილემაში ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: სიცოცხლის გახანგრძლივება არ ნიშნავს, რომ ადამიანი აუცილებლად უკვდავი უნდა გახდეს. შესაძლოა, ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზანი უსასრულო სიცოცხლე კი არა, ჯანმრთელი წლების გაზრდა იყოს, რათა ადამიანმა ნაკლები დრო გაატაროს დაავადებასა და ტანჯვაში.

მეორე მხრივ, თუ სიცოცხლის გახანგრძლივება შესაძლებელი გახდება, არავინ იცის, როგორ შეიცვლება ჩვენი წარმოდგენები დროის, მიზნების, ურთიერთობებისა და თავად სიკვდილის შესახებ.

ამ კითხვაზე საბოლოო პასუხი ჯერ არ გვაქვს.

დღეს სიკვდილი ადამიანის არსებობის გარდაუვალი რეალობაა. მაგრამ აქედან არ გამომდინარეობს, რომ დაბერების ყველა მექანიზმი უცვლელია ან რომ სიცოცხლის ხანგრძლივობის გაზრდის შესაძლებლობებს უკვე მივაღწიეთ. მეცნიერება თანდათან სწავლობს იმ პროცესებს, რომლებიც ორგანიზმის ფუნქციონირებას ასაკთან ერთად ცვლის.

შესაძლოა, მომავალმა მედიცინამ სიცოცხლე მნიშვნელოვნად გაახანგრძლივოს. შესაძლოა, აღმოვაჩინოთ, რომ არსებობს ბიოლოგიური შეზღუდვები, რომელთა გადალახვაც გაცილებით რთულია, ვიდრე დღეს წარმოგვიდგენია. ჯერჯერობით არც ერთის გარანტია არ გვაქვს.