ჩვენი სამყარო სიმულაციაა?

ახლა ეკრანს უყურებ.
ხედავ ასოებს.
შესაძლოა, გესმის ოთახში არსებული ან შემომავალი ხმები, გრძნობ ტემპერატურას, საკუთარ სხეულს, სკამს, იატაკს.

ყველაფერი სრულიად რეალურია.

მაგრამ არსებობს ერთი უცნაური კითხვა:

შენი ტვინი გარე სამყაროს უშუალოდ ვერ „ხედავს“. ის იღებს სიგნალებს - სინათლეს, ბგერას, წნევას, ქიმიურ მოლეკულებს - და მათგან ქმნის სამყაროს მოდელს.

თუ ტვინს ზუსტად იმავე სიგნალებს ხელოვნურად მივაწვდიდით, რომლებსაც რეალური სამყაროდან იღებს, შეძლებდა თუ არა ადამიანი ხელოვნურად შექმნილი გამოცდილების რეალურისგან გარჩევას?

ეს კითხვა კომპიუტერებზე ბევრად ძველია. ადამიანები საუკუნეების განმავლობაში სვამდნენ კითხვას - შეგვიძლია თუ არა დარწმუნებული ვიყოთ, რომ ის, რასაც აღვიქვამთ, რეალობის საბოლოო დონეა.

თანამედროვე ტექნოლოგიამ ამ ძველ კითხვას უბრალოდ ახალი ფორმა მიანიჭა:

აქედან იწყება პრობლემა. არა იმიტომ, რომ მეცნიერებმა სიმულაციის კვალი აღმოაჩინეს, არამედ იმიტომ, რომ გარკვეული ტიპის სიმულაციის შესაძლებლობის უარყოფაც გაცილებით რთულია, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.

სიმულაციის იდეა თანამედროვეა.

მაგრამ პრობლემა - არა.

ჯერ კიდევ ანტიკურ ფილოსოფიაში არსებობდა კითხვა, რამდენად ზუსტად ასახავს ადამიანის აღქმა რეალობას.

მოგვიანებით რენე დეკარტმა კიდევ უფრო რადიკალური კითხვა დასვა: რა მოხდება, თუ ჩვენი გამოცდილება სისტემატურად გვატყუებს?

თანამედროვე ვერსიაში ძველი სკეპტიკური პრობლემა ტექნოლოგიურმა შესაძლებლობამ შეცვალა.

წარმოიდგინე ცივილიზაცია, რომელიც ჩვენზე ათასობით ან მილიონობით წლით ტექნოლოგიურად წინ არის.

თუ ასეთ ცივილიზაციას საკმარისი გამოთვლითი რესურსი ექნებოდა, შეძლებდა ადამიანების, მათი გარემოსა და შესაძლოა ცნობიერი არსებების ისტორიული სამყაროს სიმულირებას?

თუ პასუხი ოდესმე „დიახ“ გახდება, ჩნდება კიდევ უფრო უცნაური კითხვა:

სწორედ აქ ჩნდება ნიკ ბოსტრომის ცნობილი Simulation Argument - ქართულად „სიმულაციის არგუმენტი“. ეს არის ფილოსოფიური მსჯელობა იმის შესახებ, თუ რა შეიძლება მოხდეს, თუ განვითარებულ ცივილიზაციებს ცნობიერი არსებების დიდი რაოდენობით სიმულირება შეეძლებათ.

2003 წელს ფილოსოფოსმა ნიკ ბოსტრომმა The Philosophical Quarterly-ში გამოაქვეყნა ნაშრომი Are You Living in a Computer Simulation? - „კომპიუტერულ სიმულაციაში ხომ არ ცხოვრობ?“

მისი არგუმენტი ხშირად არასწორად გადმოიცემა ასე:

ეს ბოსტრომის არგუმენტის სრული დასკვნა არ არის.

ის ამტკიცებს, რომ გარკვეული წინაპირობების პირობებში შემდეგი სამი შესაძლებლობიდან სულ მცირე ერთი უნდა იყოს ჭეშმარიტი:

აქ „წინაპართა სიმულაცია“ ან ancestor simulation ნიშნავს ჰიპოთეტურ კომპიუტერულ სამყაროს, რომელშიც წარსულში მცხოვრები ადამიანებისა და მათი გარემოს იმდენად დეტალური მოდელი იქმნება, რომ მასში არსებული ადამიანები შესაძლოა ცნობიერებიც იყვნენ.

მესამე შემთხვევაში ჩნდება სტატისტიკური კითხვა: თუ არ იცი, რომელ ჯგუფში ხარ, რატომ უნდა ჩათვალო თავი აუცილებლად მცირე ჯგუფის წევრად?

არგუმენტი რამდენიმე ძლიერ წინაპირობას ეყრდნობა. ერთ-ერთი მათგანია იდეა, რომ ადამიანის ცნობიერების წარმოქმნისთვის საჭირო პროცესების კომპიუტერულ სისტემაში გამეორება პრინციპულად შესაძლებელია. ამას ზოგჯერ ცნობიერების „გამოთვლით რეალიზაციას“ უწოდებენ. მარტივად - თუ ტვინის შესაბამის პროცესებს საკმარისად ზუსტად გავიმეორებთ, გაჩნდება თუ არა ცნობიერი გონებაც? ეს ჯერ გადაჭრილი საკითხი არ არის.

ასევე უცნობია, მიაღწევენ თუ არა ცივილიზაციები საჭირო ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებს და თუ მიაღწევენ, შექმნიან თუ არა უზარმაზარი რაოდენობის ასეთ სიმულაციებს.

ბოსტრომის განახლებულ განმარტებებშიც მთავარი აზრი იგივეა - Simulation Argument სამ შესაძლო გზას გვთავაზობს, მაგრამ არ გვეუბნება, ამ სამიდან რომელი შესაძლებლობაა რეალურად ჭეშმარიტი.

აქ საკითხი გაცილებით საინტერესო ხდება.

ფიზიკასა და ინფორმაციას რეალური კავშირი აქვთ.

ინფორმაციის ფიზიკის ერთ-ერთი ცენტრალური იდეაა, რომ ინფორმაცია მხოლოდ აბსტრაქტული ცნება არ არის. ინფორმაციის რეალურად შენახვასა და დამუშავებას ყოველთვის სჭირდება ფიზიკური მატარებელი.

მაგალითად, კომპიუტერში ბიტი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს ელექტრული მდგომარეობით, მაგნიტური მდგომარეობით ან სხვა ფიზიკური სისტემით. ამიტომ ბიტის შენახვას ფიზიკური მდგომარეობა სჭირდება, ხოლო გამოთვლას - ფიზიკური პროცესი.

ანუ ნებისმიერი რეალური კომპიუტერი საბოლოოდ ფიზიკის კანონებს ემორჩილება.

მაგრამ შეგვიძლია საკითხი შევაბრუნოთ:

2002 წელს ფიზიკოსმა სეთ ლოიდმა Physical Review Letters-ში შეაფასა სამყაროს გამოთვლითი შესაძლებლობების ფიზიკური მასშტაბები.

ეს რიცხვები წარმოუდგენლად დიდია. მაგრამ აქ ყველაზე მნიშვნელოვანი ისაა, რას არ ნიშნავს ასეთი შეფასებები.

ანუ „სამყაროს გამოთვლითი შესაძლებლობების შეფასება შეგვიძლია“ და „სამყარო კომპიუტერული პროგრამაა“ ორი სრულიად განსხვავებული მტკიცებაა.

ეს სიმულაციის თემის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული იდეაა.

ეკრანი ახლოდან რომ დაათვალიერო, აღმოაჩენ პიქსელებს. ამიტომ ჩნდება კითხვა:

აქ ხშირად ჩნდება პლანკის სიგრძე. ეს არის ფიზიკის რამდენიმე ფუნდამენტური მუდმივიდან მიღებული უკიდურესად მცირე სიგრძის მასშტაბი. ის დაახლოებით ასეთია:

ეს იმდენად მცირე მასშტაბია, რომ ატომურ ბირთვთან შედარებითაც წარმოუდგენლად პატარაა.

რატომ აინტერესებთ ფიზიკოსებს ეს მასშტაბი? იმიტომ, რომ პლანკის მასშტაბთან მიახლოებისას ჩვენი ორი უმნიშვნელოვანესი თეორია - კვანტური მექანიკა და გრავიტაციის თანამედროვე აღწერა - ერთდროულად მნიშვნელოვანი ხდება. სწორედ ამიტომ ფიზიკოსები ფიქრობენ, რომ ასეთ მასშტაბებზე სივრცე-დროის დღევანდელი აღწერა შეიძლება არასრული იყოს.

ზოგიერთ კვანტური გრავიტაციის მოდელში მინიმალური სიგრძის ან დისკრეტული სტრუქტურის იდეები მართლაც ჩნდება. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სივრცე აუცილებლად კომპიუტერული ეკრანის მსგავს პატარა კუბებად არის დაყოფილი.

და თუნდაც ოდესმე აღმოვაჩინოთ, რომ სივრცეს ფუნდამენტური მინიმალური მასშტაბი აქვს, ეს თავისთავად სიმულაციის მტკიცებულება არ იქნება.

რეალობას შეიძლება ჰქონდეს ყველაზე პატარა ფიზიკური მასშტაბი ისე, რომ მას საერთოდ არ ჰყავდეს „პროგრამისტი“.

აქ გვხვდება ყველაზე მეტი დეზინფორმაცია.

კვანტურ მექანიკაში არსებობს მოვლენები, რომლებიც ჩვენი ყოველდღიური, კლასიკური ინტუიციისთვის ძალიან უცნაურია.

სუპერპოზიცია - კვანტური სისტემა გაზომვამდე შეიძლება რამდენიმე შესაძლო მდგომარეობის კომბინაციით აღიწეროს.

კვანტური გადახლართულობა - ორი ან მეტი ნაწილაკის კვანტური მდგომარეობები შეიძლება ისე იყოს ერთმანეთთან დაკავშირებული, რომ მათი გაზომვის შედეგებს შორის განსაკუთრებული კორელაციები მივიღოთ, მაშინაც კი, როცა ნაწილაკები ერთმანეთისგან შორს არიან.

ალბათური შედეგები - კვანტური თეორია ხშირად წინასწარ გვაძლევს არა ერთი კონკრეტული შედეგის გარანტიას, არამედ სხვადასხვა შესაძლო შედეგის მიღების ალბათობებს.

ბელის უთანასწორობების დარღვევა - ამ ფრაზის გასაგებად ჯერ უნდა ვიცოდეთ, ვინ იყო ბელი და რისი შემოწმება სურდა.

„ბელი“ აქ ადამიანის გვარია. ჯონ სტიუარტ ბელი იყო ფიზიკოსი, რომელმაც 1964 წელს აჩვენა, როგორ შეიძლებოდა ექსპერიმენტულად შეგვემოწმებინა ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი იდეა.

წარმოიდგინე ორი კვანტურად გადახლართული ნაწილაკი. მათ ერთმანეთისგან ვაშორებთ და სხვადასხვა პირობებში ვზომავთ. მათი შედეგები ერთმანეთთან უჩვეულოდ ძლიერ კორელაციას აჩვენებს.

მაგრამ იქნებ აქ საერთოდ არაფერია „უცნაური“? იქნებ ორივე ნაწილაკს თავიდანვე აქვს გარკვეული ფარული თვისებები - თითქოს წინასწარ დაწერილი ინსტრუქციები - რომლებიც განსაზღვრავს, რა შედეგს მოგვცემს თითოეული გაზომვა?

ბელმა აჩვენა, რომ თუ ასეთი ლოკალური ფარული ცვლადების ახსნა სწორია, ნაწილაკების გაზომვის შედეგებს შორის კორელაციას გარკვეული მათემატიკური ზღვარი უნდა ჰქონდეს.

ამ ტიპის მათემატიკურ საზღვრებს ბელის უთანასწორობები ეწოდება.

ექსპერიმენტებმა სწორედ ასეთი შედეგი აჩვენა.

ამიტომ როდესაც ვამბობთ „ბელის უთანასწორობა დაირღვა“, ეს არ ნიშნავს, რომ ფიზიკის რომელიმე კანონი „გაფუჭდა“.

ეს ნიშნავს, რომ ექსპერიმენტში მიღებული კვანტური კორელაციები იმაზე ძლიერი აღმოჩნდა, ვიდრე შესაბამისი ლოკალური ფარული ცვლადების მოდელები დაუშვებდა.

სხვა სიტყვებით - ბუნების კვანტური ქცევა ვერ აიხსნება ისეთი მარტივი სურათით, სადაც ნაწილაკებს უბრალოდ წინასწარ აქვთ დაწერილი ყველა პასუხი და ყველაფერი მხოლოდ ადგილობრივი მიზეზებით განისაზღვრება.

ეს შედეგი არც იმას ნიშნავს, რომ ნაწილაკები ერთმანეთს აუცილებლად სინათლეზე სწრაფად უგზავნიან გამოყენებად ინფორმაციას.

და რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჩვენი სტატიისთვის - ბელის უთანასწორობების დარღვევა არ არის მტკიცებულება, რომ სამყარო სიმულაციაა.

ინტერნეტში ზოგჯერ გვხვდება კიდევ ერთი პოპულარული ფრაზა:

ეს კვანტური ფიზიკის დადგენილი შედეგი არ არის.

2015 წელს Hensen-ისა და კოლეგების მიერ ჩატარებულმა ე.წ. loophole-free Bell test-მა ერთდროულად დახურა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ექსპერიმენტული ხარვეზი. აქ loophole ნიშნავს შესაძლო „ხვრელს“ ექსპერიმენტში - ისეთ ალტერნატიულ ახსნას, რომლის გამოც მიღებული შედეგი შესაძლოა ბოლომდე დამაჯერებელი არ ყოფილიყო. ექსპერიმენტში ერთმანეთისგან დაახლოებით 1.3 კილომეტრით დაშორებული ელექტრონული სპინები გამოიყენეს.

2022 წლის ნობელის პრემია ფიზიკაში ალენ ასპეს, ჯონ კლაუზერსა და ანტონ ცაილინგერს გადაეცათ გადახლართულ ფოტონებზე ჩატარებული ექსპერიმენტებისა და ბელის უთანასწორობებთან დაკავშირებული ფუნდამენტური სამუშაოებისთვის.

აქ პირველად გადავდივართ ფილოსოფიიდან ისეთ იდეამდე, რომელსაც ფიზიკური დაკვირვება შეიძლება დავუკავშიროთ.

2012 წელს სილას ბინმა, ზოჰრე დავუდიმ და მარტინ სევიჯმა განიხილეს კონკრეტული სცენარი.

Lattice ამ კონტექსტში ნიშნავს ბადეს. მარტივი ანალოგიაა უჯრებიანი რვეული ან სამგანზომილებიანი პიქსელების ბადე. ასეთ მოდელში სივრცე-დრო უწყვეტ ფონად კი არ არის წარმოდგენილი, არამედ ძალიან პატარა ცალკეული წერტილებით ან უჯრედებით.

დისკრეტული კი ნიშნავს, რომ რაღაც უწყვეტად უსასრულოდ პატარა ნაწილებად არ იყოფა, არამედ გარკვეული ცალკეული ერთეულებით არის წარმოდგენილი.

თუ ჩვენი სამყარო მართლაც კონკრეტული ტიპის ასეთ ბადეზე მუშაობდა, ბადის არსებობას შესაძლოა ფიზიკაში მცირე არტეფაქტები დაეტოვებინა.

„არტეფაქტი“ აქ შეცდომას ან გლიჩს აუცილებლად არ ნიშნავს. იგულისხმება ისეთი დაკვირვებადი ეფექტი, რომელიც თვითონ გამოყენებული ბადის სტრუქტურიდან წარმოიქმნებოდა.

ერთ-ერთი შესაძლო ადგილი, სადაც მკვლევრებმა ასეთი ეფექტის ძებნა განიხილეს, უკიდურესად მაღალი ენერგიის კოსმოსური სხივებია.

კოსმოსური სხივები არის ძალიან მაღალი ენერგიის ნაწილაკები, რომლებიც კოსმოსიდან მოდიან და დედამიწის ატმოსფეროს ეჯახებიან.

ავტორებმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ყველაზე მაღალი ენერგიის კოსმოსური სხივების განაწილებაში შეიძლება გამოჩენილიყო ბადის სტრუქტურასთან დაკავშირებული მიმართულებითი განსხვავება.

ეს იდეა ეხება ძალიან კონკრეტულ სცენარს - სამყაროს, რომელიც კონკრეტული ტიპის კუბურ დისკრეტულ ბადეზეა სიმულირებული.

თუ ასეთ კვალს ვერ ვიპოვით, ვერ ვიტყვით, რომ ყველა შესაძლო სიმულაცია გამოვრიცხეთ. სხვა ჰიპოთეტურ სიმულაციას შეიძლება საერთოდ არ ჰქონდეს ასეთი ბადე.

და თუ ოდესმე მსგავსი დისკრეტული სტრუქტურის კვალი აღმოვაჩინეთ, ვერც მაშინ ვიტყვით ავტომატურად, რომ „პროგრამისტი“ ვიპოვეთ.

პირველი და უფრო ფრთხილი დასკვნა იქნებოდა - შესაძლოა ფუნდამენტური ფიზიკის ახალი სტრუქტურა აღმოვაჩინეთ.

მეცნიერებაში მნიშვნელოვანი ცნებაა ფალსიფიცირებადობა.

სიტყვა რთულად ჟღერს, მაგრამ იდეა მარტივია: სამეცნიერო ჰიპოთეზამ უნდა დაუშვას ისეთი შესაძლო დაკვირვებაც, რომელიც გვაჩვენებს, რომ ჰიპოთეზა მცდარია.

მაგალითად, თუ ვამბობთ „ყველა ყვავი შავია“, ერთი თეთრი ყვავის აღმოჩენა საკმარისი იქნება ამ მტკიცების გასაბათილებლად.

მაგრამ თუ ნებისმიერი შედეგის შემდეგ შეგვიძლია ვთქვათ „ესეც ჩემს ჰიპოთეზას ერგება“, მაშინ ჰიპოთეზის მეცნიერულად შემოწმება ძალიან რთულდება.

ახლა ვთქვათ, ჩვენი ჰიპოთეტური სიმულატორი წარმოუდგენლად განვითარებულია.

რატომ უნდა გამოიყენოს კუბური ბადე?

რატომ უნდა ჰქონდეს ჩვენი კომპიუტერების მსგავსი არქიტექტურა?

რატომ უნდა დაუშვას გამოთვლითი შეცდომები?

რატომ უნდა ჰქონდეს „გლიჩები“?

რატომ უნდა დაგვიტოვოს რამე, რისი აღმოჩენაც შეგვიძლია?

ჩვენ ხშირად წარმოვიდგენთ სიმულატორს ჩვენი ტექნოლოგიის გაგრძელებად - უზარმაზარი კომპიუტერი, კოდი, ბიტები, პროცესორი.

მაგრამ ეს მხოლოდ ანალოგიაა.

თუ ჰიპოთეტური გარე რეალობა ჩვენი სამყაროსგან ფუნდამენტურად განსხვავდება, შესაძლოა სიტყვა „კომპიუტერიც“ კი არასრულყოფილი აღწერა იყოს.

თუ ნებისმიერი დაკვირვება შეიძლება ავხსნათ სიტყვებით - „სიმულატორმა ასე დააპროგრამა“ - ჰიპოთეზის ექსპერიმენტულად გამოცდა უკიდურესად რთულდება.

ძლიერი სამეცნიერო თეორიის ღირებულება მხოლოდ იმაში არ არის, რომ რაღაცის ახსნა შეუძლია. მან ისეთი პროგნოზებიც უნდა გააკეთოს, რომელთა მცდარად აღმოჩენაც თეორიას რეალურ პრობლემას შეუქმნის.

Déjà vu - განცდა, თითქოს მიმდინარე მომენტი უკვე ერთხელ განგიცდია.

Mandela Effect - შემთხვევა, როცა ადამიანთა ჯგუფს ერთი მოვლენა ან დეტალი ერთნაირად, მაგრამ რეალურ ჩანაწერთან შეუსაბამოდ ახსოვს.

ამას ემატება უცნაური დამთხვევები, სიზმრები, რომლებიც თითქოს ახდა, განმეორებადი რიცხვები და სხვა მსგავსი გამოცდილებები.

ინტერნეტში ამ ყველაფერს ზოგჯერ „სიმულაციის გლიჩებს“ უწოდებენ.

ადამიანის აღქმა და მეხსიერება სრულყოფილი ჩამწერი მოწყობილობა არ არის.

ადამიანები ხშირად ვამჩნევთ შაბლონებსა და კავშირებს შემთხვევით მონაცემებშიც. მეხსიერებაც რეკონსტრუქციული პროცესია - ტვინი მოგონებას ვიდეოჩანაწერივით უცვლელად არ „უკრავს“. გახსენებისას ის ინფორმაციას ხელახლა აწყობს, რის გამოც შეცდომებიც შესაძლებელია.

მეცნიერებაში კითხვა სხვანაირად ისმება:

პირადი გამოცდილება შეიძლება ძალიან ძლიერი იყოს ადამიანისთვის, რომელმაც ის განიცადა.

მაგრამ პირადი გამოცდილების ძალა და სამეცნიერო მტკიცებულების ძალა ერთი და იგივე არ არის.

ბოსტრომის არგუმენტში ერთი უზარმაზარი საკითხია ჩამალული.

სიმულირებულ ადამიანებს მხოლოდ ადამიანებივით მოქცევა არ უნდა შეეძლოთ.

თუ ისინი ნამდვილ დამკვირვებლებად უნდა ჩავთვალოთ, მნიშვნელოვანი ხდება კითხვა:

ცნობიერებაში აქ იგულისხმება შინაგანი, სუბიექტური გამოცდილება - ის ფაქტი, რომ შენ უბრალოდ ინფორმაციას კი არ ამუშავებ, არამედ რაღაცას გრძნობ: ტკივილს, ფერს, შიშს, სიხარულს, საკუთარ არსებობას.

წარმოიდგინე კომპიუტერული არსება, რომელიც ამბობს:

ეს საკმარისია იმისთვის, რომ ვთქვათ - ის მართლაც გრძნობს?

თუ მისი ტვინის ყველა შესაბამის ფუნქციას იდეალურად გავიმეორებთ პროგრამულად, გაჩნდება შინაგანი გამოცდილებაც?

თუ მხოლოდ ქცევის სრულყოფილ იმიტაციას მივიღებთ - არსებას, რომელიც ცნობიერივით იქცევა, მაგრამ სინამდვილეში არაფერს განიცდის?

ამ კითხვაზე მეცნიერებასა და ფილოსოფიაში საბოლოო პასუხი არ არსებობს.

თუ ცნობიერება შესაბამისი ინფორმაციული ან გამოთვლითი პროცესებისგან შეიძლება წარმოიშვას, ცნობიერი სიმულირებული ადამიანები პრინციპულად შესაძლებელი შეიძლება იყვნენ.

თუ ცნობიერებას ისეთი ფიზიკური თვისება სჭირდება, რომლის ციფრულად გამეორება შეუძლებელია, სიტუაცია სრულიად იცვლება.

ახლა კიდევ ერთი ნაბიჯი.

ვთქვათ, ჩვენ სიმულაციაში ვართ.

და მომავალში იმდენად ძლიერ გამოთვლით სისტემებს ვქმნით, რომ საკუთარ ცნობიერ ცივილიზაციებს ვასიმულირებთ.

შემდეგ ისინი ვითარდებიან.

და ისინიც ქმნიან საკუთარ სიმულაციებს.

ამას ხშირად nested simulation-ის - ჩადგმული სიმულაციების - იდეას უკავშირებენ.

მაგრამ ასეთი უსასრულო „მატრიოშკა“ ავტომატურად შესაძლებელი არ არის.

ყოველ ფიზიკურ სისტემას აქვს შეზღუდული რესურსები - ენერგია, მეხსიერება, დრო და ინფორმაციის დამუშავების შესაძლებლობა.

შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სრულყოფილ სიმულაციას ყველა ატომის ყველა დეტალის მუდმივად გამოთვლა არ დასჭირდებოდა და მხოლოდ საჭირო პროცესებს დაამუშავებდა.

მაგრამ ეს უკვე ტექნოლოგიური და ფილოსოფიური სპეკულაციაა. ჩვენ არ ვიცით, შესაძლებელია თუ არა ცნობიერი სამყაროს ასეთი ოპტიმიზებული სიმულირება.

ამ კითხვაზე მეცნიერებას პასუხი არ აქვს.

ჰიპოთეტური სიმულატორი შეიძლება წარმოვიდგინოთ როგორც ჩვენი შორეული შთამომავლები, სხვა ცივილიზაცია, სრულიად განსხვავებული ტიპის ინტელექტი ან ისეთი გარე რეალობის არსებები, რომლის ფიზიკაც საერთოდ არ ჰგავს ჩვენსას.

მაგრამ ეს მხოლოდ შესაძლო სცენარებია. ამ ვარიანტებიდან არცერთის სასარგებლოდ არ გვაქვს ემპირიული მტკიცებულება.

ემპირიული მტკიცებულება ნიშნავს დაკვირვებიდან ან ექსპერიმენტიდან მიღებულ მონაცემს, რომლის შემოწმებაც სხვებსაც შეუძლიათ.

და კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რამ:

ვთქვათ, აღმოვაჩინეთ, რომ ჩვენი სამყარო სიმულაციაა.

მაშინ პრობლემა უბრალოდ ერთი დონით ზემოთ გადავა.

რა სამყაროში მუშაობს სიმულატორი? საიდან გაჩნდა ის სამყარო? რატომ აქვს მას ის კანონები, რომლებიც აქვს?

წარმოიდგინე, რომ ხვალ ფიზიკოსები სამყაროს ფუნდამენტურ დონეზე უცნაურ დისკრეტულ სტრუქტურას პოულობენ.

ეს ნიშნავს, რომ ძალიან მცირე მასშტაბზე სივრცე შესაძლოა უწყვეტი კი არ აღმოჩნდეს, არამედ ცალკეული ფუნდამენტური ერთეულებით იყოს წარმოდგენილი.

ვთქვათ, ასევე აღმოვაჩინეთ, რომ ენერგიის გარკვეულ ზღვარზე ფიზიკის ქცევა იცვლება ან კოსმოსური სხივების მიმართულებებში მოულოდნელი კანონზომიერება ჩნდება.

რას დავასკვნით?

მხოლოდ ამის შემდეგ დაგვჭირდება დამატებითი მტკიცებულება იმის საჩვენებლად, რომ აღმოჩენილი სტრუქტურა არა უბრალოდ ბუნებრივი ფიზიკაა, არამედ ხელოვნური წარმოშობისაა.

სწორედ აქ გადის ზღვარი საინტერესო ჰიპოთეზასა და დაუსაბუთებელ დასკვნას შორის.

ეს ალბათ მთელი საკითხის ყველაზე შემაშფოთებელი ნაწილია.

წარმოიდგინე სრულყოფილი სიმულაცია.

მის შიგნით არსებობს ფიზიკოსი.

ის ატარებს ექსპერიმენტებს, აღმოაჩენს ნაწილაკებს, ადგენს ფიზიკის კანონებს, ზომავს სინათლის სიჩქარეს, იკვლევს კოსმოსურ მიკროტალღურ ფონს და ქმნის კვანტურ კომპიუტერს.

და ბოლოს ეკითხება:

მაგრამ ყველაფერი, რისი გაზომვაც შეუძლია, თვითონ სიმულაციის ნაწილია.

მისი დეტექტორი სიმულირებულია.

მისი ლაბორატორია სიმულირებულია.

მისი ტვინი სიმულირებულია.

მის მიერ აღმოჩენილი ფიზიკის კანონებიც იმ სამყაროს კანონებია, რომელშიც ის არსებობს.

თუ ჰიპოთეტურ სიმულატორს შესამჩნევი არტეფაქტი არ დაუტოვებია, შესაძლოა ფიზიკოსს საერთოდ არ ჰქონდეს ექსპერიმენტი, რომელიც „გარეთ“ გაიხედავს.

ეს არის სიმულაციის ჰიპოთეზის ერთ-ერთი ყველაზე რთული პრობლემა - იდეალურად დამალული სიმულაცია შესაძლოა შიგნიდან ექსპერიმენტულად საერთოდ ვერ განვასხვაოთ ფუნდამენტური რეალობისგან.

ვთქვათ, მართლაც სიმულაციაში ხარ.

მაგრამ შენ გიყვარს. გტკივა. გეშინია. ფიქრობ. სწავლობ. კარგავ ადამიანებს. ქმნი რაღაცას. გაქვს მოგონებები.

თუ შენი გამოცდილება ცნობიერია, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მისი ფიზიკური საფუძველი განსხვავებულია, აქცევს მას არარეალურად?

ფილოსოფოსი დევიდ ჩალმერსი სიმულაციის საკითხზე ავითარებს ხედვას, რომლის მიხედვითაც სიმულაციაში ყოფნა აუცილებელი არ არის ნიშნავდეს, რომ გარშემო ყველაფერი უბრალოდ ილუზიაა.

სიმულირებული ხე შეიძლება მაინც იყოს რეალური ხე იმ სამყაროში.

სიმულირებული მაგიდა - რეალური მაგიდა.

სიმულირებული ადამიანი - რეალური ადამიანი.

ამ ხედვის მიხედვით, თუ სიმულირებული სამყაროს ობიექტებს სტაბილური არსებობა, მიზეზობრივი ურთიერთობები და რეალური გავლენა აქვთ მასში მცხოვრებ არსებებზე, მათ უბრალოდ „არარსებულს“ ვერ ვუწოდებთ.

სიმულაციის ჰიპოთეზა მომხიბვლელია იმიტომ, რომ ის ერთდროულად ეხება ფიზიკას, კომპიუტერულ მეცნიერებას, ცნობიერებას, კოსმოლოგიასა და ფილოსოფიას.

მაგრამ მისი პოპულარობა არ უნდა აგვერიოს მის მტკიცებულებაში.

კვანტური გადახლართულობა ამას არ ამტკიცებს.

ბელის უთანასწორობების დარღვევა ამას არ ამტკიცებს.

პლანკის სიგრძე ამას არ ამტკიცებს.

ინფორმაციის ფიზიკა ამას არ ამტკიცებს.

კოსმოსური სხივები ამას არ ამტკიცებს.

არც სამყაროს მათემატიკური კანონზომიერება წარმოადგენს თავისთავად სიმულაციის მტკიცებულებას.

ეს ყველაფერი შეიძლება ძალიან საინტერესო კითხვების დასმის მიზეზი იყოს.

მაგრამ კითხვა და პასუხი ერთი და იგივე არ არის.

ახლა კიდევ ერთხელ შეხედე შენს გარშემო სამყაროს.

მაგიდას. ცას. საკუთარ ხელს. ვარსკვლავებს.

ყველაფერი, რასაც ხედავ, რაღაც წესებს ემორჩილება.

ატომები. სინათლე. სივრცე. დრო. შენი ტვინიც კი.

შესაძლოა ეს წესები უბრალოდ ბუნების ფუნდამენტური კანონებია.

შესაძლოა მათ ქვეშ კიდევ უფრო ღრმა ფიზიკა იმალება.

და შესაძლებელია წარმოვიდგინოთ კიდევ უფრო რადიკალური ვარიანტიც - რომ ეს ყველაფერი უფრო ღრმა რეალობაში მიმდინარე პროცესის ნაწილია.

მაგრამ, მეცნიერების არსი ყველაზე უცნაური შესაძლებლობის დაჯერება კი არა, მისი მტკიცებულებებით შემოწმებაა.

არც მისი დაცინვა.

არამედ კითხვა:

სანამ ამ კითხვებზე პასუხი არ გვაქვს, სიმულაციის იდეა რჩება იქ, სადაც დღეს ნამდვილად არის:

ფიზიკის საზღვართან,

ფილოსოფიის ტერიტორიაზე,

და ადამიანის ერთ-ერთ ყველაზე ძველ კითხვასთან -